Pilots Omgevingsvisie

De omgevingsvisie is vaak een eerste stap in het implementatietraject van de Omgevingswet. Het project Pilots Omgevingsvisie, tweede tranche, heeft als doel de beschikbare kennis en ervaring verder te verdiepen en te ontsluiten voor overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke partijen.

Pilots omgevingsvisie: de tweede tranche

Irma Dekker van het programma Aan de slag met de Omgevingswet: "Overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke partijen hebben behoefte aan kennis en ervaring om te kunnen gaan werken met de Omgevingswet. Ontwikkeling van een omgevingsvisie is vaak een eerste stap in het implementatietraject. Met de tweede tranche van de Pilots Omgevingsvisie gaan we de beschikbare kennis en ervaring verder ontsluiten. Aansluitend op de aanbevelingen uit de vorige tranche zetten we vooral in op integraliteit, participatie en cultuurverandering. We verdiepen de resultaten uit de eerste tranche en gaan de opgedane kennis en ervaring breed verspreiden."

Selectie

Zij vervolgt: "Bij de selectie van de pilots wogen als criteria mee: een relevant en aansprekend thema, bijvoorbeeld gezondheid, energietransitie of klimaatadaptatie. Verdere criteria waren de fase waarin het proces zich bevindt, wat de beoogde leercurve is, en welke partijen betrokken zijn. Om representatieve processen en eindresultaten te krijgen, hebben we ook gelet op een goede spreiding van de pilots, zowel geografisch als qua omvang van de deelnemende gemeenten. Ten slotte hebben we gekeken hoe integraliteit en participatie terugkwamen in de aanpak van de kandidaten. Hoe ver waren die uitgewerkt in hun visie, plan of zelfs in concrete projecten? Maar ook: hoe denken ze participatie aan de voorkant in te richten?"

Wat gaan we doen?

Het programma koos het bureau RUIMTEVOLK voor de uitvoering van de Pilots Omgevingsvisie 2017 - 2018. Projectleider Jeroen Niemans van RUIMTEVOLK: "Samen met de twaalf geselecteerde pilots stellen we het pilotprogramma samen. Iedere pilot krijgt een coach; daarnaast komen er per pilot twee expertmeetings, waarin de deelnemers specifieke vraagstukken kunnen voorleggen aan deskundigen.

Ervaringen en lessen delen

Rondom de pilots is een groep ingericht van 20 gemeenten, provincies en waterschappen, die als leerkring actief meekijkt en leert. We willen hen laten aanschuiven bij de expertmeetings en de omgevingsdagen, op voorwaarde dat zij hun 'take aways' delen met ons allemaal. Daarvoor organiseren we gedurende het project ook twee omgevingsdagen, waarin de pilotdeelnemers hun kennis presenteren voor een breed publiek. Tijdens het gehele traject volgen we de pilots op deze website, in de (vak)media en via social media. We laten zoveel mogelijk licht op de pilots schijnen om alle ruimte te geven voor intervisie, ervaringen delen én samen leren!"

12 pilots

De volgende 12 partijen zijn gestart in de 2e tranche:

01. Alphen a/d Rijn
02. Barneveld
03. Den Helder
04. Gelderland
05. Hoekse Waard
06. Leiden
07. Oude IJsselstreek
08. Parkstad Limburg
09. Staphorst
10. Zuid Holland
11. Zwolle
12. Zwartewaterland

Klik voor een korte profielschets  van de pilots op één van de partijen.

Olievlek

Het is nadrukkelijk de bedoeling dat de lessen en ervaringen breed worden gedeeld en dat er zo een olievlekwerking in bewust worden ontstaat.

Planning

De pilots omgevingsvisie lopen van mei 2017 tot maart 2018.  Gedurende de looptijd delen we de ervaringen van de pilotdeelnames. De omgevingsdagen zijn gepland voor september en december 2017. In maart 2018 leveren we de lessen van deze pilots op.

Profielschetsen

1. Alphen aan den Rijn

Alphen aan den Rijn heeft rond de 108 duizend inwoners en ligt in het Groene Hart. De gemeente is een fusie van de voormalige gemeenten Boskoop, Rijnwoude en Alphen aan den Rijn. Voor de op te stellen omgevingsvisie worden volgende pijlers uit de structuurvisie van 2013 gehanteerd: grondstoffen, de bebouwde en onbebouwde omgeving, verkeer mobiliteit en logistiek, economische ontwikkeling, voedsel, persoonlijke ontwikkeling en welzijn, duurzame energievoorziening. Voor de integrale benadering zijn hier onderwerpen als onderwijs, gezondheid en cultuur toegevoegd. Samen moeten deze de basis voor een gezonde duurzame samenleving vormen. Naast dit thema wil de gemeente zich bezig gaan houden met het goed organiseren van participatie van bewoners, omliggende gemeenten en andere stakeholders. Momenteel houdt de gemeente zich bezig met de analyse van bestaande beleidsdocumenten en -visies en is er overleg over de organisatie van participatie.

De contactpersonen namens Alphen aan den Rijn zijn Mieke Heim en Peter Commissaris.

2. Barneveld

De gemeente Barneveld heeft bijna 56 duizend inwoners en bestaat uit het dorp Barneveld en 9 omliggende kerngebieden. In 2016 is de Strategische Visie Barneveld 2030 vastgesteld welke als agenda zal dienen voor de op te stellen omgevingsvisie. Integraliteit is hier een belangrijk thema, evenals participatie van inwoners en stakeholders. Met name dit laatste is een uitdaging vanwege de verschillende kernen waaruit de gemeente bestaat. De gemeente streeft ernaar om de input van de bevolking een plek te geven in de omgevingsvisie. Verder is ook gezondheid een belangrijk thema vanwege het hoge aantal pluimveebedrijven en bijbehorende concentraties fijn stof. De gemeente is momenteel bezig met een plan van aanpak voor de omgevingsvisie.

Contactpersoon namens Barneveld is Heidy Smit.

3. Den Helder

Den Helder is een middelgrote gemeente in de kop van Noord-Holland en telt ruim 56 duizend inwoners. In het proces rondom de omgevingsvisie komen hier drie thema's naar voren. Ten eerste de nieuwe en meer faciliterende rol van het bestuur waarbij meer wordt uitgegaan van het initiatief van ondernemers en inwoners. Daarnaast wil men op zoek naar een nieuwe werkwijze die past bij het integraal werken waar de omgevingsvisie om vraagt. Verder is er een sterke focus op lokale betrokkenheid en participatie.

De gemeente staat in samenwerking met verschillende organisaties op het punt om te beginnen aan een omgevingsvisie voor het kustdorp Huisduinen. Hier is men nog op zoek naar de balans tussen recreatie en toerisme aan de kust samen met de rustige woonomgeving. Men wil graag leren van deze aanpak voor de uiteindelijke omgevingsvisie.

Contactpersoon voor Den Helder is Ingmar Zwier.

4. Gelderland

Gelderland heeft ruim 2 miljoen inwoners. De omgevingsvisie van de provincie is al in 2014 vastgesteld. Hiermee waren ze de eerste van Nederland. Deze wordt op dit moment doorontwikkeld naar een versie voor 2018. Energietransitie wordt hierin een belangrijk thema. Hiervoor is behoefte aan regionale samenwerking. De provincie is al hard op weg met het Gelderse Energieakkoord waar zich al meer dan 100 partijen bij hebben aangesloten. Met deze pilot wil de provincie de ontwikkeling van regionale energievisies te versnellen.

Contactpersoon voor de provincie Gelderland is Mark Kemperman.

5. Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard

De Hoeksche Waard is een gebied gelegen onder Rotterdam dat bestaat uit 5 gemeenten (Binnenmaas, Cromstrijen, Korendijk, Oud-Beijerland en Strijen) en 14 dorpen. Gemeentelijke herindeling is een onderwerp van gesprek. Het opstellen van de omgevingsvisie wordt ongeacht de uitkomst regionaal aangepakt. De (boven)regionale samenwerking en participatie is hierin een belangrijk thema. Een tweede thema is het feit dat de Hoeksche Waard een anticipeerregio is en hoe hier op gereageerd moet worden. In hoeverre moet de focus liggen op het behoud van landschap of verschuiven naar het verbeteren van de bereikbaarheid en versterken van de economie.

De gemeente is momenteel bezig met de implementatie van de hele Omgevingswet en het cultuurveranderingstraject van medewerkers. Er is een gebiedsagenda opgesteld welke als een van de kaders van de omgevingsvisie zal gaan dienen.

Contactpersoon van samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard is Joost Ridderhof.

6. Leiden

De gemeente Leiden heeft bijna 123 duizend inwoners en is gelegen in Zuid-Holland. De omgevingsvisie is hier in samenwerking met 10 omliggende gemeenten regionaal aangepakt en hiermee lopen ze voorop. Deze visie wil men graag doorvertalen naar de lokale schaal van de stad zelf. De integrale aanpak van de omgevingsvisie is hier een belangrijk thema in. Deze dient namelijk een overkoepelende visie te worden voor het fysieke en sociale domein. Daarnaast heeft de gemeente een focus op investeringen op regionale schaal.

De regionale visie wordt binnenkort vastgesteld door het college. Er wordt op dit moment gewerkt aan een doorvertaling in een lokale omgevingsvisie.

Contactpersoon voor de gemeente Leiden is Jeroen Traudes.

7. Oude IJsselstreek

De Oude IJsselstreek is gelegen in de Achterhoek en heeft rond de 39 duizend inwoners. De gemeente bestaat uit 15 kernen waaronder Varsseveld, Ulft en Terborg. Demografische krimp is een belangrijk thema in het gebied. Hierbij komen vraagstukken als de aanwezigheid van voorzieningen en de rol van de lokale overheid en inwoners aan bod. Het tweede thema voor de gemeente is de relatie tussen het fysieke en sociale domein. Onderwerpen als leefbaarheid, veiligheid, gezondheid en duurzaamheid komen op beide vlakken terug en het is de vraag hoe deze een plek krijgen in de omgevingsvisie.

De gemeente Oude IJsselstreek is twee jaar geleden aan het traject van de omgevingsvisie begonnen. Het plan is om deze nog in 2017 vast te stellen.

Contactpersoon namens de gemeente Oude IJsselstreek is Elsa Duijnstee.

8. Parkstad Limburg

Parkstad Limburg is gelegen in het zuidoosten van Limburg en bestaat uit 8 gemeenten (Brunssum, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Nuth, Onderbanken, Simpelveld en Voerendaal). De regio heeft in totaal ongeveer 255 duizend inwoners. De samenwerking op regionale schaal is tot stand gekomen vanwege de grensoverstijgende problematiek en opgaven zoals onder andere de demografische krimp. De integraliteit, regionale schaal en fysiek-ruimtelijke transformatieopgaven zijn dan ook de belangrijkste thema’s voor de pilot omgevingsvisie.

De ontwikkeling van de omgevingsvisie van Parkstad bevindt zich nog in de beginfase. De regio heeft sinds 2009 een intergemeentelijke structuurvisie waarvan in 2015 een review is gemaakt. Het is van belang om integraal en op regionaal schaalniveau sturing te kunnen geven aan ruimtelijke ontwikkelingen.

Contactpersoon namens regio Parkstad Limburg is Volmar Delheij.

9. Staphorst

De gemeente Staphorst heeft ruim 16 duizend inwoners en bestaat uit het dorp Staphorst en een aantal kleine omliggende plaatsen. De gemeente ligt in het noorden van Overijssel. Het belangrijkste vraagstuk omtrent de omgevingsvisie is hier het vormgeven van een verregaande verbinding tussen het fysieke – en sociale domein. De ambitie is om de omgevingsvisie ook dé kapstok te laten zijn voor het sociaal beleid. Thema's hierbij zijn arbeidsmarkt en onderwijs, gezondheid en ontmoeting. Hoewel het nu goed gaat is het in de toekomst niet op alle vlakken houdbaar. Een centrale vraag die speelt is: hoe houd je de sociale cohesie in stand en het gebruik van voorzieningen laag?

Staphorst is al vrij ver gevorderd in het traject en is van plan om de concept omgevingsvisie nog voor de zomer in de gemeenteraad te behandelen.

Contactpersoon voor Staphorst is Edwin Saathof.

10. Zuid-Holland

De provincie Zuid-Holland (ruim 3,6 miljoen inwoners) heeft het opstellen van de omgevingsvisie met een een modulaire aanpak opgezet. Hiermee probeert men de integraliteit te waarborgen. De meest urgente opgaven komen als eerste aan bod. Een vraagstuk dat hier naar voren komt is de realisatie van gedeeld eigenaarschap. Opgaven moeten niet verdeeld maar integraal worden opgepakt en men moet op zoek naar de verbinding tussen vraagstukken. Daarnaast is de organisatie van participatie in de nieuwe aanpak een belangrijk vraagstuk.

In februari 2017 is het plan van aanpak voor de omgevingsvisie door de staten vastgesteld. In juli wordt hier een kick off evenement voor gehouden.

Contactpersoon voor Zuid-Holland is Aron Duindam.

11. Zwartewaterland

De gemeente Zwartewaterland is gelegen in het noorden van Overijssel en bestaat uit de plaatsen Genemuiden, Zwartsluis en Hasselt. De gemeente telt ruim 22 duizend inwoners. Men wil hier aan de slag met een integrale omgevingsvisie. Energietransitie is een van de belangrijkste thema’s van de gemeente. Dit is in Zwartewaterland bovendien een bovengemiddelde opgave, onder meer door de aanwezigheid van industrie en beschermde natuur. De gemeente en provincie Overijssel zijn derhalve toch op zoek naar mogelijkheden om in het gebied voldoende ruimte te creëren voor opwekking. Belangrijk daarbij zijn de meekoppelkansen die er in het gebied aanwezig zijn. Ander belangrijk thema van de gemeente is het proces van draagvlak en participatie van bewoners en stakeholders rondom de omgevingsvisie.

Zwartewaterland bevindt zich in de startfase van het proces. De omgevingsvisie zal uiterlijk begin 2019 worden vastgesteld.

Contactpersoon namens de gemeente Zwartewaterland is Remco Kok.

12. Zwolle

Zwolle is de hoofdstad van Overijssel en heeft ruim 125 duizend inwoners. De gemeente is al langer bezig met de omgevingsvisie en is daarmee een koploper. De regio is belangrijk voor Zwolle; veel stedelijke opgaven worden ook gezien als regionale opgaven en er wordt gekeken naar hoe de stad zich met – en in de regio op een nieuwe manier kan positioneren. De omgevingsvisie is in eerste instantie lokaal maar de gemeente wil als kernstad ook in deze fase op zoek naar verbinding met de regio. Dit is wel een uitdaging aangezien deze regio 20 gemeenten omvat welke verdeeld zijn over 4 provincies. Naast dit thema wil Zwolle zich ook inzetten voor een goede, slimme en efficiënte verbindingen tussen de verschillende instrumenten uit de Omgevingswet.

Ambitie is om eind 2017 het eerste deel van de omgevingsvisie (kernopgaven en ambities) te laten vaststellen door de raad.

Contactpersoon namens de gemeente Zwolle is Saskia Engbers.