Ondersteuning implementatie Omgevingswet: vraag en aanbod

In april 2017 gaf het programma Aan de slag met de Omgevingswet opdracht aan ICTU om de stand van zaken vast te stellen rond de implementatie van de Omgevingswet bij overheden. Het programma en de koepels gebruiken de uitkomsten van het onderzoek om hun ondersteuningsaanbod af te stemmen op de behoeften van de verschillende overheden.

Hieronder een overzicht van de meest genoemde knelpunten en onderwerpen waarop men ondersteuning behoeft, met het huidig beschikbare aanbod.

Ondersteuningsbehoefte 1: DSO en digitaliseringsopgave

Dat de aansluiting van de eigen organisatie op het digitaal stelsel Omgevingswet (DSO) ingrijpend is, beseffen de respondenten goed. Maar wat er precies gedaan moet worden is iets waar velen nog weinig zicht op hebben. Hoeveel middelen en inspanningen dat vraagt van de organisatie is evenmin duidelijk.

Beschikbare ondersteuning, dienstverlening en producten

Wilt u meer weten over de invoering van het DSO en de consequenties die dit heeft voor uw organisatie? Kijk dan onder andere bij:

  • Routeplanner DSO: In een routeplanner wordt uitgewerkt wat de overheden wanneer kunnen verwachten van het DSO. En welke consequenties dat heeft voor de digitaliseringactiviteiten van de bevoegde gezagen. De routeplanner is in juli gereed.

In aanvulling op de ondersteuning vanuit het DSO-onderdeel van het programma werken KING en VNG aan een aantal concrete resultaten. Het moet gemeenten helpen bij hun eigen procesarchitectuur en leveranciersmanagement.

  • Uitwerking van de bedrijfsarchitectuur en de informatiearchitectuur.
  • Aansluiting van de gemeentelijke architectuur op de functionaliteit geboden door het DSO en de Informatiehuizen.
  • Basisscenario van datgene wat gemeenten minimaal op orde moeten hebben (architectuurcomponenten, GDI) om medio 2019 op het vlak van informatievoorziening en ICT de wet te kunnen uitvoeren.
  • Voorstellen (en mogelijk besluitvorming) over zaken die gemeenten collectief willen organiseren m.b.t. de uitvoering van de Omgevingswet. Hierbij wordt aangesloten op de doelen van Samen Organiseren en de opdracht van de Commissie D&I: 'wat samen kan, samen doen'.
  • Leveranciersmanagement om te zorgen dat leveranciers op tijd hun producten gereed kunnen maken voor de Omgevingswet en hun producten aan de eisen voldoen.
  • Informatiebeveiliging en Privacy: Beleidsrichtlijn voor gebruik en uitwisseling van gegevens en Overzicht van maatregelen en mogelijke instrumenten.
  • Modelplan voor gemeentelijke programma's 'Informatievoorziening en ICT Omgevingswet' dat gemeenten kunnen gebruiken om hun eigen programmaplan op te stellen.
  • Multidisciplinaire community: Er wordt daarbij gewerkt met een multidisciplinaire community van 160 professionals van gemeenten, omgevingsdiensten en andere belanghebbenden die elke 6 weken in een Ateliersessie samenkomen om thema's van de Omgevingswet met elkaar uit te werken. Bezoek een ateliersessie; de data vindt u in de agenda op de VNG-website,

Extra ondersteuning voor de waterschappen:

  • In opdracht van het Projectleidersoverleg Implementatie Omgevingswet (PIO) is het project UIVO-W gestart. Onderdeel van dit project is het opstellen van een handreiking voor de implementatie van het DSO in de eigen organisatie. Deze handreiking wordt eind 2017 opgeleverd.

Ondersteuningsbehoefte 2: Cultuuromslag

Het werken met de  Omgevingswet vraagt om een nieuwe mentaliteit van een 'Nee, mits', naar een 'Ja, tenzij'. Overheden dienen daartoe onder andere vanuit een integraal perspectief een visie op gebiedsontwikkeling te realiseren. Op een andere manier werken, vergt inspanning van uw organisatie op een aantal terreinen, onder meer: interne organisatie en processen, participatie en regionale samenwerking.

Beschikbare ondersteuning, dienstverlening en producten:

Het programma stimuleert met pilots en producten het 'anders werken' eigen te maken. Leren van elkaar is daarbij het vertrekpunt. Zo zijn er initiatieven rond de thema's regionaal en ketensamenwerking en rondom integraal werken:

  • Integraal werken in Proeftuinen Omgevingswet: Experts van het Expertteam Versnellen van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties geven overheden advies. Ziet u kansen in uw organisatie? Meld uw organisatie dan aan als proeftuin.
  • Met elkaar verkennen in Leerkringen: In groepsverband kennis opbouwen met professionele begeleiding.
  • Pilots Omgevingsvisie: Overheden, initiatiefnemers en belanghebbenden die alvast in de geest van de Omgevingswet aan de slag willen gaan met het werken met de Omgevingsvisie krijgen ondersteuning. Het programma biedt gelegenheid om te experimenteren met de Omgevingsvisie en van elkaar te leren en heeft tegelijkertijd tot doel om partijen aan te moedigen om op een innovatieve manier wijze aan de slag te gaan. Integraliteit, participatie en cultuurverandering staan centraal. De ervaringen en 'lessons learned' zullen breed gedeeld worden.
  • Praktijkverhalen op de Aandeslagkaart: De inzichten en lessons learned om te komen tot integraal werken worden gedeeld met overheden. Die praktijkverhalen vindt u op de Aandeslagkaart, op onze  website. De kaart biedt een overzicht van alle pilots die experimenteren met leren werken met de Omgevingswet.
  • Inspiratiegids Participatie: Biedt inzicht in de vele mogelijkheden om participatie met de omgeving in te richten. De inspiratiegids onderscheidt vier momenten, die staan voor de interactie tussen partijen in vier fasen van een omgevingsproces. Met persoonlijke verhalen om u te inspireren.

In aanvulling op de ondersteuning door het programma biedt de VNG ook nog de volgende ondersteuning aan haar leden aan op het thema cultuuromslag:

  • Ambitie, verandertypen en invoeringsstrategieën: De VNG werkt samen met G32 en gemeenten momenteel richtinggevende invoeringsstrategieën uit voor de stap die erna volgt: Hoe werken de verandertypen in de praktijk, bijvoorbeeld voor dienstverlening, samenwerkingsovereenkomsten, participatie?
  • Verkenning regionale samenwerking: De VNG voert op dit moment een verkenning uit over hoe de regionale samenwerking loopt en waar kansen voor het effectief en efficiënt organiseren van de uitvoering.  De eerste resultaten worden gepresenteerd op het VNG Festival over de Omgevingswet in september. Wilt u meedenken? Laat het ons weten via omgevingswet@vng.nl.

De Unie van Waterschappen organiseert daarnaast voor de waterschappen ook nog:

  • In voorbereiding een themadag bevordering leerontwikkeling  en een follow up voor een gezamenlijk leer- en ontwikkeltraject.
  • RWS en waterschappen ontwikkelen gezamenlijk trainingen voor VTH.

Ondersteuningsbehoefte 3: Regelgeving

Onduidelijkheid over wat er precies gaat veranderen en wat dat betekent voor de eigen organisatie is relatief veel genoemd als knelpunt. Dit heeft deels te maken met de nog niet geheel afgeronde wetgevingstrajecten rondom bijvoorbeeld de AMvB's en de invoeringswet. Daarnaast heeft men moeite om bij zo’n complexe stelselwijziging het overzicht te behouden en de consequenties te overzien.

Beschikbare ondersteuning, dienstverlening en producten:

Wilt u meer weten over de regelgeving en de consequenties die dit heeft voor uw organisatie? Kijk dan onder andere bij:

  • Informatiepunt Omgevingswet. Het Informatiepunt Omgevingswet informeert hoe de wet verandert. En wat dat betekent voor specifieke onderdelen van de wet en regelgeving.
  • Basispresentaties Omgevingswet. De presentaties bevatten materiaal voor uw eigen presentaties en bieden u een brede kennisbasis rond het juridisch stelsel van de Omgevingswet, voor alle overheden.
  • Verder worden verkenningen opgestart om de ondersteuningsproducten te ontwikkelen met betrekking tot de omgevingsvergunning, algemene regels en programma.

Het Interprovinciaal Overleg (IPO) heeft voor haar leden een handreiking opgesteld voor het opstellen van een provinciale omgevingsverordening:

De rijksinstanties hebben de volgende producten en diensten in aanvulling op het programma-aanbod op het doorgronden van regelgeving en de consequenties daarvan:

  • Handleiding projectbesluit: Voor overheden die met het projectbesluit moeten gaan werken heeft RWS een handleiding opgesteld.

De Unie van Waterschappen heeft de volgende aanvullende ondersteuning voor haar leden op dit thema:

  • De UvW heeft begin 2016 een 'was-wordt-tabel' opgesteld met betrekking tot de wet- en regelgeving. De tabel  geeft gedetailleerd inzicht in waar de verschillen/veranderingen zitten tussen de huidige en nieuwe regels.
  • Eind 2016 is een impactanalyse voor en door de waterschappen uitgevoerd. Op basis van deze impactanalyse is een aantal projecten en speerpunten geïdentificeerd die de waterschappen gezamenlijk willen oppakken.

Ondersteuningsbehoefte 4: Kosten en financiering

Implementaties als de Omgevingswet kosten geld en menskracht. Hoe breng je dat op een goede manier in kaart om vervolgens de middelen vrij te kunnen maken?

Beschikbare ondersteuning, dienstverlening en producten:

Het programma biedt de volgende diensten die met dit thema te maken hebben:

  • Praktijkondersteuning 'Samen aan de slag': Het programma heeft najaar 2016 een regeling gestart voor het met kennis en geld ondersteunen van praktijkinitiatieven. Meer dan 80 initiatieven hebben hier een beroep op gedaan.

De koepels zijn bezig om de financiële consequenties voor hun leden in kaar te brengen:

  • Financieel Model Omgevingswet VNG: Het financieel model is geen exacte formule, maar een dialoogmodel. Het zijn 25 vragen die nopen tot nadenken en discussiëren over alle relevante kostenaspecten van de Omgevingswet.
  • Momenteel wordt in opdracht van het PIO gewerkt aan een gezamenlijke structuur van implementatiethema's waarin, en instrumenten waarmee de programmaplannen van de waterschappen kunnen worden ondergebracht. Zo worden deze beter vergelijkbaar en ontstaat een totaalbeeld van de producten en inspanningen van de waterschappen. De structuur sluit aan op het Programmaplan 2016-2019 van het programma Aan de slag met de omgevingswet. Het is de bedoeling dat het eindproduct in de tweede helft van 2017 wordt opgeleverd.

Ondersteuningsbehoefte 5: Urgentie/draagvlak bij bestuur

Alhoewel de organisatie vaak al actief bezig is met de voorbereidingen op de nieuwe wet, heeft men regelmatig moeite om het eigen bestuur enthousiast en actief te krijgen en te houden voor de op stapel staande veranderingen. Het besef van de impact is beperkt en de invoeringsdatum is nog ver weg.

Beschikbare ondersteuning, dienstverlening en producten

Het programma doet op dit moment het volgende om overheden te helpen bij het activeren van bestuurders:

  • Organisatie bestuurderstafels: Bestuurders van verschillende overheden en overheidslagen bespreken de gevolgen en kansen van de Omgevingswet. Wat betekent de komst van de Omgevingswet voor bestuurders? Hoe geven zij thema's als bestuurlijke afwegingsruimte, participatie, samenwerking en organisatieontwikkeling in de praktijk vorm? Inzet is om elkaar te inspireren en kennis en ervaringen te delen.

De Unie van Waterschappen doet daarnaast nog het volgende:

  • Het project "Bestuurlijke ambitie, veranderopgave en invoeringsstrategie" heeft tot doel om de algemene en dagelijkse besturen van de waterschappen te ondersteunen. Thema's die hier uitgewerkt worden zijn: bestuurlijke ambitiebepaling, bepaling afwegingsruimte, wat doen we zelf, wat doen we samen en wat laten we doen, omgevingsmanagement, bestuurlijke samenwerking en participatie. Hoe geven we vorm en inhoud aan onze inbreng in plannen van derden onder de Omgevingswet?

Ondersteuningsbehoefte 6: Regionale samenwerking

De Omgevingswet stimuleert een meer integrale werkwijze. Niet alleen over beleidsdomeinen heen, maar ook tussen bestuurslagen. Bevoegdheden worden herverdeeld, waardoor interbestuurlijke afstemming en samenwerking belangrijker wordt. Maar hoe pak je dat aan en hoe krijg je ketenpartijen enthousiast om samen te werken?

Beschikbare ondersteuning, dienstverlening en producten

Het programma organiseert de volgende activiteiten om regionale, interbestuurlijke samenwerking te stimuleren:

  • Regionale bijeenkomsten: de Roadshows Omgevingswet. Het begeleiden van deze bijeenkomsten realiseert tot verdieping van de onderwerpen die de regiopartijen inbrengen. De Roadshows Omgevingswet brengen lokale kennis, ervaring en partijen bij elkaar. Meld u aan voor de Roadshow in uw omgeving!
  • Praktijkondersteuning 'Samen aan de slag': Medio 2016 is een ondersteuningsregeling van start gegaan die vooral initiatieven ondersteunt om interbestuurlijk samen te werken. Meer dan 80 samenwerkingsinitiatieven hebben een beroep gedaan op deze regeling.

Het Programma pakt de reacties uit het inventarisatieonderzoek op om het huidige ondersteuningsaanbod verder te ontwikkelen en zo mogelijk nieuwe vormen van ondersteuning te gaan aanbieden.