Externe veiligheid in het omgevingsplan

Gemeenten moeten straks in hun omgevingsplan regels opnemen over externe veiligheid. Dat geldt onder meer als zij in de buurt van een risicobron nieuwe gebouwen toestaan. Of als de gemeente nieuwe risicobronnen op haar grondgebied wil toestaan.

Instructieregels externe veiligheid

Het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) bevat instructieregels over externe veiligheid voor het omgevingsplan.

Algemene instructieregel veiligheid

In het omgevingsplan moet een gemeente rekening houden met de mogelijkheden om een brand, ramp of crisis te voorkomen. Maar ook om deze te beperken en te bestrijden. Deze instructieregel is breed geformuleerd. De regel is niet alleen voor rampscenario's met gevaarlijke stoffen. De regel geldt ook voor andere situaties die kunnen leiden tot een ontruiming van een gebied.

De instructieregel is terug te voeren op de verplichtingen die gemeenten hebben op grond van de Wet veiligheidsregio's. Het is daarom belangrijk om de veiligheidsregio's vroegtijdig in het planproces te betrekken.

Andere instructieregels veiligheid

Naast de algemene instructieregel voor veiligheid, zijn er instructieregels voor de volgende onderwerpen:

Kwetsbare gebouwen en locaties

In het Bkl staat bij welke gebouwen en locaties de gemeente mensen moet beschermen. Gebouwen en locaties zijn ingedeeld in 3 categorieën:

  • beperkt kwetsbaar (gebouwen en locaties)
  • kwetsbaar (gebouwen en locaties)
  • zeer kwetsbaar (alleen gebouwen)

De omschrijving van deze categorieën staat in bijlage VI van het Bkl.

Meer over kwetsbare gebouwen en locaties

Risicobronnen

Voor een aantal activiteiten met externe veiligheidsrisico's gelden instructieregels voor het plaatsgebonden risico en voor aandachtsgebieden. De activiteiten waarvoor die instructieregels gelden staan in bijlage VII van het Bkl. Het gaat om de volgende activiteiten:

  • bedrijven met gevaarlijke stoffen
  • het basisnet vervoer gevaarlijke stoffen (weg, water en spoor)
  • buisleidingen met gevaarlijke stoffen
  • windturbines

Verder staan er in het Bkl instructieregels voor vuurwerk en voor civiele en militaire explosieaandachtsgebieden.

Instructieregels over veiligheid in de omgeving van luchthavens worden opgenomen in het Invoeringsbesluit.

Plaatsgebonden risico

Grenswaarde voor zeer kwetsbare en kwetsbare gebouwen en locaties

Gemeenten moeten in hun omgevingsplan een grenswaarde voor het plaatsgebonden risico in acht nemen. Dit is een grenswaarde van 1 op de miljoen per jaar. Dit geldt voor zeer kwetsbare en kwetsbare gebouwen en locaties. Het in acht nemen van het plaatsgebonden risico betekent dat de gemeente er niet van mag afwijken.

Standaardwaarde voor beperkt kwetsbare gebouwen en locaties

Voor beperkt kwetsbare gebouwen en locaties moeten gemeenten rekening houden met een standaardwaarde voor het plaatsgebonden risico. De standaardwaarde is 1 op de miljoen per jaar. Rekening houden met betekent een inhoudelijke sturing op de belangenafweging. Dit geeft de gemeente beoordelingsvrijheid. Gemeenten mogen bij beperkt kwetsbare gebouwen dus afwijken van deze standaardwaarde. Ze moeten daar dan wel goede redenen voor hebben en dit goed motiveren.

Afwijken van grenswaarde

Het plaatsgebonden risico blijft dus ook in de Omgevingswet belangrijk. De waarden voor het plaatsgebonden risico worden ruimtelijk vertaald in afstanden tot gebouwen en locaties. Er staan in het Bkl ook voorwaarden waaronder een gemeente af kan wijken van de grenswaarde.

Plaatsgebonden risico voor activiteiten

Het plaatsgebonden risico geldt voor de activiteiten die in bijlage VII van het Bkl staan. Dit gaat om de volgende categorieën van activiteiten:

  • Activiteiten zonder vergunningplicht met vaste afstanden voor het plaatsgebonden risico. Het gaat hier om veel voorkomende, uniforme activiteiten. Zoals gasdrukregel- en meetstations en het opslaan van propaan in relatief kleine boven- of ondergrondse opslagtanks.
  • Activiteiten met vergunningplicht met vaste afstanden voor het plaatsgebonden risico. Dit is bijvoorbeeld het opslaan van verpakte gevaarlijke stoffen (PGS 15).
  • Het basisnet voor het vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg, per spoor en over binnenwateren.
  • Activiteiten zonder vergunningplicht waarvoor het plaatsgebonden risico berekend moet worden. Dit zijn eenvoudige windturbines en buisleidingen met gevaarlijke stoffen.
  • Activiteiten met vergunningplicht waarvoor het plaatsgebonden risico berekend moet worden. Dit zijn bedrijven met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen of zeer gevaarlijke stoffen. Of bedrijven waar veel handelingen met gevaarlijke stoffen plaatsvinden, zoals Seveso-inrichtingen en stuwadoorsbedrijven.

Aandachtsgebieden en voorschriftengebieden

Het werken met aandachtsgebieden voor externe veiligheidsrisico's is een nieuwe manier van omgaan met het groepsrisico. Er zijn 3 soorten aandachtsgebieden: voor brand, explosies en gifwolken. Deze aandachtsgebieden vormen samen 'schillen' met verschillende afstanden tot de risicobron.

  • De binnenste schil is het brandaandachtsgebied, want het effect van een brand reikt het minst ver.
  • Daaromheen ligt het explosieaandachtsgebied.
  • De buitenste schil is het gifwolkaandachtsgebied.

IG Aandachtsgebieden 7 juni

Klik op de afbeelding voor een grotere weergave

Voorschriftengebied om zeer kwetsbare gebouwen toe te staan

De gemeente wijst de aandachtsgebieden aan als voorschriftengebieden. Dat is verplicht als ze nieuwe zeer kwetsbare gebouwen wil toestaan in het aandachtsgebied. In een voorschriftengebied gelden de extra bouweisen van paragraaf 4.2.14 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Het gaat bijvoorbeeld om extra eisen aan de brandwerendheid en de brandklasse van een gebouw. Deze eisen gelden voor nieuwbouw. Voor bestaande bouw gelden geen extra bouwvoorschriften.

Een gemeente kan besluiten om slechts een deel van een aandachtsgebied aan te wijzen als voorschriftengebied. Dit moet de gemeente dan wel goed motiveren. Dit kan niet voor locaties waar het bouwen van een zeer kwetsbaar gebouw is toegelaten. Een gedeeltelijke aanwijzing is mogelijk als er bijvoorbeeld andere beschermende maatregelen zijn genomen. Zoals schuilplaatsen of de afscherming van de risicobron door bijvoorbeeld een aarden wal.

Risicogebieden externe veiligheid

De gemeente kan een risicogebied externe veiligheid in het omgevingsplan aanwijzen, waarin bedrijven met verhoogde externe veiligheidsrisico's bij elkaar liggen. Risicogebieden externe veiligheid zijn bedoeld om deze bedrijven extra ruimte te geven. Voorheen was dit onderwerp geregeld in het Besluit externe veiligheid inrichtingen in de vorm van de zogenoemde 'veiligheidscontour'. Op de grens van het risicogebied mag het plaatsgebonden risico niet meer dan 1 op de miljoen per jaar zijn.

Vuurwerk en civiele en militaire explosieaandachtsgebieden

Er zijn aparte instructieregels voor de opslag van vuurwerk en de opslag van ontplofbare stoffen voor civiel en militair gebruik. Het gaat om het aanwijzen van explosieaandachtsgebieden waarin de gemeente functies zoals wonen of verblijven niet of slechts beperkt toestaat. De afstanden van deze gebieden tot de risicobron zijn gebaseerd op de maximale effecten van een explosie.


Aandachtsgebieden in het handboek omgevingsveiligheid RIVM

In het handboek omgevingsveiligheid van het RIVM staan stappenplannen voor het bepalen van aandachtsgebieden externe veiligheid.