Voorbereiden omgevingsplan tot 2021

Een gemeente kan voor 2021 al starten met het maken van een omgevingsplan en voorbereidend werk doen. Nu al starten is handig omdat een gemeente vanaf 2029 een omgevingsplan voor hun gemeente moet hebben. Dit omgevingsplan moet voldoen aan de eisen van de Omgevingswet en is digitaal ontsloten.

Voor 2021 starten

Gemeenten kunnen ook voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet al veel voorwerk doen voor het omgevingsplan, zoals:

De doelen uit de omgevingsvisie vormen een kader bij het opstellen van het omgevingsplan. Voor gemeenten die nog geen omgevingsvisie hebben is het advies om deze zo snel mogelijk op te stellen.

Experimenteren met bestemmingsplan verbrede reikwijdte

Gemeenten kunnen experimenteren met een bestemmingsplan met een bredere reikwijdte. Hiermee kan de gemeente een bestemmingsplan maken dat sterk lijkt op het omgevingsplan uit de Omgevingswet. De Inspiratiegids bestemmingsplan met verbrede reikwijdte geeft inzicht in de mogelijkheden, laat voorbeelden uit de praktijk zien en legt de relatie met de omgevingswet.

De juridische basis is nu nog de Crisis- en herstelwet. De Transitiewet gaat de Crisis- en herstelwet vervangen.

Digitale informatie op Ruimtelijkeplannen.nl geschikt maken voor omgevingswet

De digitale informatie die nu staat op Ruimtelijkeplannen.nl vormt onder de Omgevingswet de basis voor een deel van het omgevingsplan. Er zijn nu al standaarden om de plannen geschikt te maken voor de Omgevingswet. Geonovum heeft hiervoor de handleiding Handreiking 'Data op Orde': gegevenskwaliteit van ruimtelijke plannen verhogen in voorbereiding op de Omgevingswet.

Digitaal voorbereiden omgevingsplan

Gemeenten kunnen zich nu al digitaal voorbereiden op het digitaal ontsluiten van een omgevingsplan. Ook kunnen ze vanaf 2019 oefenen met een digitale testversie van het omgevingsplan. Dit geeft een beter inzicht in wat nodig of wenselijk is voor een digitaal omgevingsplan. Bijvoorbeeld bij vergunningplichtige activiteiten kan het wenselijk zijn om de regels te ontsluiten via vragen (toepasbare regels).

Inventarisatie ruimtelijke plannen en verordeningen fysieke leefomgeving

Bestaande ruimtelijke plannen en een aantal gemeentelijke verordeningen zijn via overgangsrecht vanaf de inwerkingtreding van de Omgevingswet al onderdeel van het omgevingsplan. Andere gemeentelijke verordeningen worden geen onderdeel van het omgevingsplan.

De gemeente kan alvast inventariseren welke ruimtelijke plannen en verordeningen over de fysieke leefomgeving in hun gebied zijn. Hierbij kan de gemeente kijken of er grote tegenstrijdigheden ontstaan als deze opgaan in het omgevingsplan. Ook kan de gemeente alvast begrippen uniformeren.

Alle gemeentelijke regels bij elkaar zetten dwingt tot een goede onderlinge afstemming en leidt naar verwachting tot minder regels. Het is handig om bij deze inventarisatie ook Algemene wet bestuursrecht juristen te betrekken.

De gemeente kan ook alvast inventariseren of er grote ruimtelijke ontwikkelingen na 2021 zijn ingepland. Daarbij kan de gemeente nagaan of deze bij toetsing aan het omgevingsplan in de knoop kunnen komen.

Bruidsschat regels analyseren

Het Rijk zorgt ervoor dat de rijksregels die onder de Omgevingswet komen te vervallen met het in werking treden van de Omgevingswet automatisch deel uitmaken van het omgevingsplan: de bruidsschat. Tijdens de overgangsfase van 2021 tot 2029 mogen gemeenten deze regels intrekken of aanpassen. De gemeente kan dus voor 2021 alvast deze regels bekijken. Daarbij kan de gemeente nagaan welke regels ze willen houden, welke ze willen aanpassen en welke ze willen intrekken.

Oefenen met de staalkaarten

Staalkaarten bieden gemeenten voorbeelden van gebiedsgerichte of themagewijze uitwerkingen van een omgevingsplan. De gemeente kan deze bekijken voor inspiratie om te vertalen naar hun eigen omgevingsplan. Ook kan de gemeente oefenen met de staalkaarten. Bijvoorbeeld door een initiatief door te lopen en te kijken hoe dit uitpakt met de regels in de staalkaarten. Dit kan helpen om in kaart te brengen wat goed werkt en wat de gemeente toch anders zou willen regelen.

Tips bij het maken van een omgevingsplan

Er zijn meerdere manieren om te komen tot een omgevingsplan. Er is niet één manier. Hieronder staan een aantal tips die de gemeente kan helpen bij het maken van een omgevingsplan.

Beginnen met een deelgebied

Een mogelijke aanpak is om van nul af aan te beginnen. Het gebied vormt dan het uitgangspunt. Kies een niet al te groot en redelijk homogeen gebied. Dit maakt de kans groter dat het proces soepel gaat.

Denk in algemene regels

Ga na welke regels algemeen kunnen gelden voor de hele gemeente. Denk eerst in algemene regels die gelden voor de hele gemeente. Ga pas specifieke regels maken voor een specifiek gebied als algemene regels niet werken.

Omgeving erbij betrekken (participatie)

Maak de regels in het omgevingsplan voor de stakeholders. Organiseer al vanaf het begin bijeenkomsten en werk samen met burgers, bedrijven, veiligheidsregio’s, hulpdienstorganisaties en andere organisaties.

Bepaal gezamenlijk wat nodig is om het gebied evenwichtig te laten functioneren. Stel daarbij het gebied centraal. Dit kost aan het begin meer tijd, maar levert tijdwinst verderop in het traject. Ook zal dit leiden tot regels die beter aansluiten bij de praktijk, uitvoerbaar zijn en die initiatieven ondersteunen.

Multidisciplinair samenwerken

Een integraal omgevingsplan vergt multidisciplinair samenwerken. De gemeente heeft mensen nodig vanuit allerlei afdelingen en disciplines, zoals juristen, beleidsmedewerkers, ruimtelijke ordening medewerkers, mensen die de (digitale) informatie beheren en vergunningverleners, toezichthouders en handhavers.

Ga bijvoorbeeld in gesprek met de mensen die zich nu bezig houden met de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) of met mensen van het Omgevingsloket. Toezichthouders en vergunningverleners kunnen meedenken over de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van regels. Het kan helpen om mensen fysiek bij elkaar te zetten.

Budget vrijmaken

Om uiterlijk 2029 een omgevingsplan te hebben moet een gemeente veel werk verzetten. Hiervoor is tijd en geld nodig. Maak daarom tijdig budget hiervoor vrij. De gemeente kan het financieel dialoogmodel van de VNG gebruiken om in te schatten hoe groot de budgetten moeten zijn. Dit model kan de gemeente als excelbestand opvragen bij de VNG.

Klaar voor 2021

Vanaf het in werking treden van de Omgevingswet heeft de gemeente in formele zin een omgevingsplan. Er zijn geen verplichte onderdelen die de gemeente voor 2021 af moet hebben. Wel zijn er onderdelen waarvan het erg wenselijk is dat de gemeente deze voor 2021 klaar heeft. Welke onderdelen dit zijn staat aangegeven in de VNG-roadmap invoering Omgevingswet gemeenten en hun uitvoeringsorganisaties. Bijvoorbeeld: het is wenselijk om toepasbare regels op te stellen wanneer een activiteit vergunningplichtig is.

Klaar voor 2029

Elke gemeente moet op 2029 een omgevingsplan voor de hele gemeente hebben. Een evenwichtige functietoedeling is vanaf dit moment leidend. In dit omgevingsplan zijn de instructieregels van het rijk en de provincie verwerkt. Dit omgevingsplan is digitaal ontsloten via een standaard digitaal format: het toepassingsprofiel.

Gemeentelijke verordeningen over de fysieke leefomgeving gelden niet meer vanaf 2029. Dit omdat artikel 122 van de Gemeentewet na de overgangsfase weer gaat gelden. De gemeente moet dus voor 2019 de regels en plannen die ze willen behouden omzetten naar het omgevingsplan.

Het via vragen ontsluiten van een regel, ook wel toepasbare regels genoemd, is geen verplichting. Dit is een keuze voor de gemeente om wel of niet te doen. Het ontsluiten van de regels in een omgevingsplan via vragen maakt het wel makkelijker voor de burger of initiatiefnemer.