Samenhang wetsinstrumenten binnen de gemeente

Het uitgangspunt voor veranderingen in de fysieke leefomgeving op gemeentelijk niveau is de gemeentelijke omgevingsvisie. Daarin staat het samenhangende, integrale langetermijnbeleid. Om hun beleidsdoelen te bereiken, beschikken gemeenten over verschillende instrumenten.

Snel navigeren naar:

Omgevingsvisie

In haar gemeentelijke omgevingsvisie verwoordt de gemeente wat haar langetermijndoelen zijn. De gemeente kan het beleid uit de omgevingsvisie voor specifieke gebieden of over specifieke onderwerpen verder uitwerken in een programma. Dit programma vormt dan een verlengstuk van de omgevingsvisie.

De gemeente heeft 2 manieren om het beleid (vanuit de omgevingsvisie of het programma) te laten doorwerken:

  1. algemene regels opnemen in het omgevingsplan
  2. concrete maatregelen opstellen in een programma

Beleidsdoelen kan de gemeente niet altijd bereiken met de inzet van 1 instrument. Juist de inzet van een mix van verschillende instrumenten bepaalt het succes.

Omgevingsplan

Binnen het omgevingsplan kan de gemeente de volgende soorten algemene regels uitwerken:

  • Direct werkende algemene regels. Burgers en bedrijven moeten zich aan deze regels houden als ze activiteiten uitvoeren. De direct werkende algemene regels kunnen inhouden dat initiatiefnemers een activiteit voor aanvang moeten melden. Of dat een activiteit niet is toegestaan zonder omgevingsvergunning.
  • Omgevingswaarden. De gemeente kan omgevingswaarden vaststellen. Een voorbeeld hiervan is dat de gemeente een maximale omgevingswaarde voor geur vaststelt.
  • Beoordelingsregels voor omgevingsvergunningen. Beoordelingsregels zijn alleen nodig als de gemeente met direct werkende algemene regels een vergunningplicht heeft ingesteld. Met beoordelingsregels schrijft de gemeente voor hoe het bevoegd gezag een vergunningaanvraag voor activiteiten moet beoordelen. Een voorbeeld: stel dat de gemeente in het omgevingsplan een vergunningplicht heeft opgenomen voor het kappen van bomen. De beoordelingsregel beschrijft dan wanneer het bevoegd gezag de vergunning kan verlenen of moet weigeren.
  • De programmatische aanpak. De programmatische aanpak is een bijzondere vorm van het instrument programma. Namelijk een variant waarbij de gemeente aan een algemene regel in het omgevingsplan een programma koppelt. Bijvoorbeeld een programma voor het bereiken van de vastgestelde omgevingswaarde geur. Dat zou dan de 'programmatische aanpak geur' kunnen heten.

De omgevingsplannen van de gemeenten zijn nog niet bekend. Het is dus ook nog niet bekend hoe de gemeenten invulling gaan geven aan de algemene regels.

Een alternatief voor algemene regels opnemen in het omgevingsplan, is de projectprocedure toepassen. Dit alternatief kan de gemeente alleen gebruiken als de aanpassing van het omgevingsplan nodig is voor een project met een publiek gemeentelijk belang. De gemeenteraad kan met de projectprocedure de regels in het omgevingsplan wijzigen. Bijvoorbeeld voor een project voor de aanleg van een rondweg om een dorp.

Programma

Het instrument omgevingsvisie bevat het langetermijnbeleid van de gemeente. Het kan zijn dat de gemeente het langetermijnbeleid concreet wil maken in een programma. Dit kan om een omgevingswaarde te bereiken. Of om een ander doel voor de fysieke leefomgeving te halen. Voor sommige onderwerpen verplicht de Omgevingswet (artikel 3.6) het maken van een programma.

Voorbeeld instrumentenmix: gemeente met leegstand

Stel, binnen een gemeente staat een kantorenpark met veel leegstaande panden. Dat trekt hangjongeren aan. Er is vervuiling en overlast.

Om deze negatieve spiraal te doorbreken, kan de gemeente diverse instrumenten inzetten. De gemeente zou met toezicht en handhaving de hangjongeren en de vervuiling kunnen beteugelen. Maar de Omgevingswet biedt andere instrumenten. Met algemene regels in het omgevingsplan kan de gemeente andere functies mogelijk maken. Leegstaande kantoren kunnen zo de functie wonen krijgen. Of de functie bedrijf, waarmee de gemeente kleinschalige bedrijvigheid mogelijk maakt.

De gemeente kan daarnaast besluiten dat ze het gebied aantrekkelijk wil maken voor nieuwe functies. Bijvoorbeeld door:

  • een subsidieprogramma om oplaadpunten aan te leggen
  • gratis oplaadpunten voor elektrische auto's aan te bieden
  • een bedrijfsverzamelgebouw met lage huurprijzen in te richten
  • een snelle tramverbinding aan te leggen

Meer informatie


Gemeente