Casus toegankelijkheid en de Omgevingswet

De fictieve gemeente Lagenweiden wil de toegankelijkheid verbeteren. De casus op deze pagina beschrijft de mogelijkheden. Daarbij komen zowel juridische, economische als communicatieve maatregelen aan bod.

Achtergrond

De fictieve gemeente Lagenweiden ligt in het noordoosten van Nederland. De gemeente ziet haar inwoners snel vergrijzen. Jongeren trekken massaal naar de Randstad. Bovendien heeft Lagenweiden te maken met algemene demografische feiten. In 2011 waren er in Nederland ruim 1,1 miljoen mensen ouder dan 75 jaar. In 2040 zullen dat er 2,4 miljoen zijn. Bovendien stimuleert de overheid (onder meer via de Wmo) de zelfredzaamheid van burgers. Hierdoor vindt een relatieve toename plaats in het aantal verplaatsingen en in de mobiliteit van senioren. Ook zijn er nogal wat zorginstellingen binnen de gemeente Lagenweiden.

Deze foto toont iemand in een rolstoel op de stoep voor een ziekenhuis. Met name voor een ziekenhuis is een goede toegankelijkheid van cruciaal belang.

Doel: een betere toegankelijkheid

De huidige toegankelijkheid op allerlei plekken in Lagenweide laat sterk te wensen over. De gemeente heeft verbetering van de toegankelijkheid als beleidsdoel geformuleerd.

Mogelijkheden binnen de Omgevingswet

De gemeente overweegt een toegankelijkheidsparagraaf op te nemen in haar omgevingsvisie. Of een uitvoeringsparagraaf in de omgevingsvisie, met daarin een omgevingsagenda. Een omgevingsagenda is een overlegtafel die als het ware als een satéprikker door verschillende schaalniveaus heen gaat om een bepaald probleem aan te pakken. In dit geval een matige toegankelijkheid van tal van (overheids)gebouwen binnen de gemeente.

De gemeente overweegt ook een programma op te tuigen. Ze wil graag een snelle slag maken om de toegankelijkheid te verbeteren. Zo zou de gemeente het liefst samen met een aantal andere gemeenten een regiorailverbinding willen aanleggen. Zo'n verbinding garandeert een goede toegankelijkheid en bereikbaarheid.

In het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) zijn – naast de bruikbaarheidseisen voor de woonfunctie – de toegankelijkheidseisen voor alle gebruiksfuncties uit het Bouwbesluit 2012 één op één overgenomen. Deze toegankelijkheidseisen betekenen dat nieuw te bouwen bouwwerken een toegankelijkheidssector moeten hebben en toegankelijk moeten zijn vanaf het aansluitende terrein. Een toegankelijkheidssector is een voor personen met een functiebeperking zelfstandig bruikbaar en toegankelijk gedeelte van een gebouw.

VN-verdrag handicap

Daarnaast heeft Nederland in 2016 het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap geratificeerd. Nederland moet op grond van artikel 9 van dat verdrag passende maatregelen nemen om personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang tot de fysieke leefomgeving, waaronder gebouwen, te garanderen. Met de toegankelijkheidseisen geeft Nederland invulling aan de verplichtingen die voor Nederland voortvloeien uit dit verdrag. In 2017 is een implementatieplan opgesteld.

Andere maatregelen

Andere wet- en regelgeving

  • De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) verplicht de gemeente om, indien nodig, ondersteuning en voorzieningen te bieden. Ook wat betreft toegankelijkheid. Dit stelt burgers in staat maatschappelijk te participeren.
  • Volgens de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte zijn gemeenten, provincies en ov-bedrijven verplicht om de toegankelijkheid van bussen en halteplaatsen goed te regelen. Toch zijn nog steeds niet alle perrons aangepast. Ook niet in de gemeente Lagenweiden. De factsheet toegankelijkheid van kennisinstituut CROW geeft een overzicht. Zo moeten pas met ingang van 2025 alle sprintertreinen toegankelijk zijn.
  • De Europese Unie heeft richtlijn 2001/85/EG opgesteld over de toegankelijkheid van onder andere bussen. Daardoor hebben alle ov-bussen in Nederland nu een lage vloer, met uitzondering van een aantal langeafstandsbussen. De gemeente Lagenweiden zou speciaal voor deze bussen een betere toegankelijkheid kunnen regelen.

Communicatieve maatregelen

  • De gemeente zou kunnen denken aan voorlichting over toegankelijkheid richting projectontwikkelaars die nadenken over een nieuw winkelcentrum in Lagenweiden.
  • De gemeente zou ook een toegankelijkheidsconvenant kunnen sluiten met een aantal aannemers, projectontwikkelaars, fabrieksdirecties en stichtingsbestuurders. Een convenant is een afspraak van een overheid met 1 of meer partijen, gericht op de realisatie van een beleidsdoelstelling.

Economische maatregelen

  • De gemeente heeft een concessie met een openbaarvervoerbedrijf, maar is niet tevreden over de toegankelijkheid. Ze kan besluiten de concessie open te breken.
  • De gemeente is van plan op termijn een nieuw gemeentehuis annex schouwburg te laten bouwen. De gemeente kan toegankelijkheid opnemen in haar uitvraag bij de aanbesteding hiervan. Bijvoorbeeld als EMVI- of Gunnen op waarde-criterium.
  • De gemeente kan een subsidieregeling in het leven roepen. Dit zorgt voor een financiële prikkel voor partijen die zich aan bepaalde toegankelijkheidseisen houden.

Conclusie

Naast de instrumenten van de Omgevingswet zijn er andere manieren denkbaar om het beleidsdoel 'betere toegankelijkheid in de gemeente Lagenweiden' te bereiken. Bijvoorbeeld:

  • Wmo-budget gebruiken
  • voorlichting geven aan projectontwikkelaars
  • een toegankelijkheidsconvenant sluiten met een aantal partijen
  • de concessie met het ov-bedrijf openbreken
  • op een andere wijze aanbesteden
  • een subsidieregeling in het leven roepen