Klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie is het proces waarbij de samenleving zich aanpast aan het veranderende klimaat. En de schadelijke gevolgen ervan probeert te beperken. Klimaatadaptatie is 1 van de maatschappelijke opgaven waar voor overheden een taak ligt. De instrumenten van de Omgevingswet bieden handvatten om klimaatadaptatie vorm te geven.

Betekenis klimaatadaptatie

Het klimaat verandert. Dit komt door de grote hoeveelheid broeikasgassen die de mens sinds de industriële revolutie uitstoot. Energietransitie betekent dat we de oorzaak van klimaatverandering (uitstoot van broeikasgassen) proberen weg te nemen. Klimaatadaptatie wil zeggen: aanpassing aan de klimaatverandering. Het resultaat van klimaatadaptatie is klimaatbestendigheid.

Klimaatverandering betekent voor Nederland dat het gemiddeld warmer is. En dat het vaker regent. Verder komt extreem weer vaker voor. Zoals lang aanhoudende droogte. Of hevige regenval.

Voorbeelden klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie houdt in dat we aandacht moeten besteden aan 4 onderwerpen:

  1. wateroverlast
  2. hoogwaterbescherming
  3. droogte
  4. hittestress

1. Wateroverlast

Door de klimaatverandering vallen vaker heftige regenbuien in korte tijd. Dit kan leiden tot wateroverlast. Wateroverlast ontstaat doordat het riool en het oppervlaktewater de grote hoeveelheid regenwater niet aankunnen. Ook de hoogte van het grondwater kan van invloed zijn of bij regenbuien wateroverlast ontstaat. Er zijn verschillende oplossingen om wateroverlast tegen te gaan. Bijvoorbeeld de aanleg van waterdoorlatende bestrating en groene daken.

Wateroverlast: taken en bevoegdheden

De gemeente heeft vooral een hemelwaterzorgplicht en een zorgplicht voor het riool. Het waterschap en het Rijk hebben een taak als waterbeheerder. De grondwaterbeheertaken vallen grotendeels onder de verantwoordelijkheid van de provincie.

Casus wateroverlast

Alle overheden hebben taken en bevoegdheden rond klimaatadaptatie. Samenwerken is daarom van belang. De casus wateroverlast brengt in kaart hoe overheden de instrumenten van de Omgevingswet kunnen inzetten.

2. Hoogwaterbescherming

Het is de verwachting dat door de klimaatverandering de zeespiegel gaat stijgen. De zeedijken, duinen en waterkeringen moeten dit aankunnen. Heftige regenbuien in korte tijd zorgen voor pieken in de waterafvoer in rivieren en kanalen. Daardoor zijn mogelijk aanpassingen nodig.

Hoogwaterbescherming: taken en bevoegdheden

Een hoge waterstand van de zee of van rivieren kan de veiligheid in gevaar brengen. Het Rijk is verantwoordelijk voor het kustbeheer, de primaire waterkeringen en het beheer van de rijkswateren. De provincie is verantwoordelijk voor secundaire waterkeringen en de overstromingsgebieden voor regionale wateren. Het waterschap is als waterbeheerder verantwoordelijk voor de afvoer van regionale wateren.

3. Droogte

Droogte ontstaat door een tekort aan regen, maar ook omdat we water te snel afvoeren. Een groot deel van de gebouwde omgeving in Nederland is verhard. Daar krijgt regen geen kans in de bodem te zakken.

Door klimaatverandering neemt in de zomer zowel de watervraag (bijvoorbeeld voor beregening en koelwater) als het neerslagtekort toe. Dit neerslagtekort leidt tot een lager waterpeil in rivieren en sloten. Maar ook tot vermindering van het beschikbare grondwater. Dit heeft gevolgen voor waterafhankelijke sectoren als landbouw, scheepvaart, natuur en landschap.

Droogte: taken en bevoegdheden

De gemeente heeft vooral een taak bij de hemelwaterafvoer en de inrichting van dorpen en steden. Als de gemeente het hemelwater via het riool afvoert, krijgt dit water geen kans in de bodem te zakken. Door regenpijpen bij gebouwen af te koppelen van het riool, wordt het grondwater aangevuld. De gemeente kan ook actief sturen op het verminderen van de hoeveelheid verhard oppervlakte. Bijvoorbeeld te stimuleren dat mensen hun tuin onttegelen, door voor iedere aangeboden tegel een plant aan te bieden.

Het waterschap en het Rijk hebben een taak als waterbeheerder. Bij droogte kunnen ze water vasthouden. Of water omleiden naar een gebied dat zwaarder te lijden heeft van de droogte.

De provincie heeft een taak bij het toezicht houden op het beheer van watersystemen door de waterschappen.

4. Hittestress

De gemiddelde temperatuur stijgt. Dit heeft in de steden een groter effect dan elders. Dit komt onder andere door de toenemende woningbouw binnen bestaande stedelijke woongebieden (verdichting) en de verstening van steden. Oplossingen liggen in de herinrichting van gebieden, de openbare ruimte, het stedelijk groen en de waterhuishouding.

Hittestress: taken en bevoegdheden

We kunnen hittestress vooral beperken door onze steden en dorpen koel, groen en waterrijk in te richten. Ruimte inrichten voor groen en voor water is een taak voor de gemeente.


Klimaatadaptatie & omgevingsvisie

Het onderwerp klimaatadaptatie kan richting geven aan een omgevingsvisie. In een filmpje vertellen deelnemers aan de pilot omgevingsvisie Parkstad Limburg hoe dat in zijn werk ging.